Akademik Veri Yönetim Sistemi
12. Ulusal Hidroloji Kongresi, Samsun, Türkiye, 16 - 19 Ekim 2024, ss.394-402, (Tam Metin Bildiri)
Son
dönemlerde, özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle artan şiddetli yağış
olaylarının sıklığı ve büyüklüğü, toplumlar için önemli sorunlar yaratmaktadır.
Bu bağlamda, bu çalışma, Kuzey Kıbrıs'ta ekstrem yağışlardaki değişimlerin ve
bu değişimlerin büyük ölçekli atmosferik salınımlar (AS) ve sera gazları (SG)
ile ilişkilerinin kapsamlı bir analizini sunmaktadır. Ekstrem yağış (EY) endekslerindeki
trendlerin anlamlılığını değerlendirmek amacıyla Mann-Kendall ve modifiye
Mann-Kendall testleri kullanılmış, trendlerin büyüklüklerini hesaplamak için
ise Sen’in eğim tahmincisinden yararlanılmıştır. EY endeksleri ile, AS ve SG
arasındaki ilişkileri değerlendirmek için Spearman korelasyon analizi
kullanılmıştır. Ayrıca, EY üzerindeki mevcut trendlere AS ve SG'nin etkilerini
anlamak için taraflı Mann-Kendall (PMK) testi uygulanmıştır. Bu çalışmada elde
edilen bulgular, Kuzey Kıbrıs'taki ekstrem yağış endekslerinde uzun vadeli
bölgesel değişimlerde bir artış olduğunu ve 1997 yılı civarında önemli bir
kırılma noktasının ortaya çıktığını göstermektedir. Yapılan analizler,
özellikle ekstrem yağış olaylarının şiddetini temsil eden R99p ve RX1day endekslerinde
belirgin artış eğilimleri olduğunu ortaya koymuştur. Kış mevsimine yönelik
analizler de benzer şekilde, şiddet endekslerinde anlamlı artışlar olduğunu
göstermiştir. Korelasyon analizleri, Kuzey Atlantik Salınımının (NAO) özellikle
kış aylarındaki ekstrem yağış olayları üzerinde belirgin bir etkiye sahip
olduğunu, diğer atmosferik salınımların ise bu tür yağışlar üzerindeki
etkilerinin sınırlı kaldığını ortaya çıkarmıştır. Bunun yanı sıra, insan
kaynaklı sera gazı emisyonlarının hem yıllık hem de kış mevsiminde ekstrem
yağışların sıklığı, şiddeti ve süresi üzerinde önemli bir artışa neden olduğu belirlenmiştir.
Genel olarak, yıllık ekstrem yağış endekslerindeki trendlerde Batı Akdeniz
Salınımı (WEMOI) ve Doğu Atlantik Salınımının (EA) etkisi öne çıkarken, anlamlı
trendlerin başlıca belirleyicisinin sera gazları olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar
kelimeler: Trend analizi, Atmosferik salınımlar, Sera gazı, Korelasyon,
Kıbrıs.